شنبه ۶ خرداد ۱۳۹۶,May 27 2017
پیشنهاد سردبیر
پیشنهاد سردبیر

نظــر سنجــی

آرشیو
به نظر شما مهمترین پروژه موردنیاز مردم کوار چیست؟
آخرین عناوین
۶ تير ۱۳۹۵ - ۱۹:۵۵:۳۱
پس از بيرون آمدن از ماهورها، جلگه ي وسيعي نمايان مي شود که اول «بلوک کوار» است و دهات «آباده» و «قُصيرا» و «مظفري» و «قصراحمد» و خود کوار و غيره به فاصله هاي کم پديد مي شوند.

در حدود 130 سال پيش (1308 قمري) ناصرالدين شاه تصميم مي گيرد سفري به فارس داشته باشد. در آن زمان «فرهادميرزا معتمدالدوله» استاندار فارس بوده است. او دو نفر از مهندسان قاجار را مامور مي کند تا قبل از سفرِ شاه، به مناطق مورد نظر بروند و  گزارشي از وضعيت راه ها، منزل گاه ها و شکار اين مناطق تهيه کنند و هرجا هم که راه ها نياز به تعمير دارد، هزينه هاي ساخت آن ها را تعيين و اعلام کنند. در آن زمان هنوز پاي ماشين و خودرو به ايران باز نشده بوده و سفرها به وسيله ي چهارپايان و کالسکه انجام مي شده است.

اين سفرنامه به صورت منزل به منزل گزارش سفر از شيراز به پل فسا و سپس سروستان، فسا، داراب، جهرم، برگشت به خفر، کوار و شيراز را با ذکر جزئيات راه و مسافت ها نوشته است. در اين جا فقط آن قسمت هايي که مربوط به شهرستان کوار است را جهت اطلاع خوانندگان محترم درج مي کنيم:

 

منزل اول: کنار «پل فسا» ـ فاصله ي بين شهر شيراز و «پل فسا» سه فرسخ تمام.

پس از حرکت از شهر (شيراز) از در «دروازه ي قصاب خانه»، وضع راه گاهي در امتداد جنوب غربي است و گاهي مايل به جنوب شرقي و کلاً از کنار زراعت هاي آبي و چرخي معمولي فارس مي گذرد و اين صحرا را بلوک «شوبازار» نامند. قريب دو ثلث مسافت چمن، شوره زاري است که در زمستان به خودي خود آب دهد و عبور از آن خالي از زحمت نيست. دهاتي که در عرض راه ديده مي شود و با جاده چندان فاصله ندارند از قرار ذيل است: سمت راست: قلعه شاهزاده بيگم، دشت چنار، اوجوار و جعفرآباد. سمت چپ: سيجان، پودنک، سهل آباد، قصر شهريار و احمدآباد. در تمام اين راه کالسکه حرکت کند و چندان تعميري ندارد، مگر کنار بعضي از مرز زراعت ها و پل هاي روي نهرها که مخارج آن پنجاه تومان برآورد مي شود. ...

محل اردو در کنار پل معروف به «پل فسا» است و آبادي ندارد. اين پل بر روي سياه آبي بسته شده که از حوالي «کوه سبزپوشان» مي آيد ... که با سنگ ساخته اند و در تابستان آب آن تماما خشک شود، ولي در زمستان و بهار آب زياد دارد و امّا گوارا نيست و آب مشروب بايد از «قريه دهنو» نيم فرسنگي آن نقطه حمل شود. در محاذات پل، قطعه کوهي است معروف به «پوزه» که به رشته کوه مهارلو وصل مي شود و در آن نقطه کمي آهو و گاهي شکار بز و قوچ و در زمستان به ندرت کبک يافت گردد. اهالي قراي نزديک اين پل در تابستان زير چادر منزل نمايند و گاهي در نيزار کنار اين سياه آب خوک ديده مي شود. سوروسات اردوي مبارک را از توابع «شوبازار» و «دهنو» ملکي قوام الملک بايد تهيه نمايند.

 

در ادامه اين سفرنامه از منزل دوم تا هفدهم مربوط به سروستان، فسا، داراب، برگشت به جهرم و سپس خفر است ...

ـ منزل هجدهم اردوي مبارک «باب انار» است. در مسير بين فتح آباد خفر و باب نار رود قرا قاج در سمت يسار جاده در دامنه ي کوه معروف به «سفيدار» جاريست و کوه کوار، سمت يمين به فاصله يک فرسنگ همه جا همراه است.

ـ  منزل نوزدهم قريه «اسماعيل آباد» خفر است. وضع راه پس از حرکت از منزل (باب انار) تقريباً رو به مغرب است. تا «تنگ ي بونه مهدي». از اين نقطه، راه دو شعبه شود: يکي از پشت تنگه ي  معروف به راه «بونه مهدي» است و تقريباً کالسکه مي گذرد و ديگري در امتداد ضلع شمالي رود از دامنه ي کوه و تپه هاي سخت و صعب جنگلي است که خالي از عسرت و زحمت نيست تا وارد «اسماعيل آباد» گردند. راه اول ديگر وارد اسماعيل آباد نمي شود. فقط بايد کالسکه ها را از راه (اول) سيرداد تا به قريه ي «آباده کوار» رسد و تعمير آن در چهار فرسنگ مبلغ سيصد تومان است و کالسکه ها(يي که از راه اول مي روند) ديگر «اسماعيل آباد» را نمي بينند، مگر آن که در جلگه ي کوار به اردوي مبارک ملحق شوند و در صورتي که آن راه هم تعمير شود چون در راه منزل نيست ناچار بايد اردو در «اسماعيل آباد» منزل نمايند و با اسب حرکت فرمايند و از «اسماعيل آباد» هم به «مظفري» کوار با اسب بروند.

 

از جلو «دره ي بونه مهدي» که راه اسب رو به «اسماعيل آباد» مي رود همه جا راه از منحني هاي کوه جنگلي و کنار نشيب رودخانه ي قراقاج است و خالي از زحمت نيست و راه سازي آن متعذر و بي فايده است و مخارج منظور نمي شود و در وقت ورود به «اسماعيل آباد» بايد بدون پل از رود گذشته و اگر فصل زمستان باشد ممکن نيست و آب راه ندهد. آن وقت بايد منزل را از «اسماعيل آباد» تغيير داد و به «مظفري» کوار قرار داد و اسماعيل آباد ديده نمي شود. آن وقت فاصله ي مابين «باب انار» و «مظفري» نُه فرسنگ مي شود و چون آبادي ديگري نيست چاره هم ندارد.

 

ـ منزل بيستم اردوي مبارک قريه «مظفري کوار» است

... پس از بيرون آمدن از ماهورها، جلگه ي وسيعي نمايان مي شود که اول «بلوک کوار» است و دهات «آباده» و «قُصيرا» و «مظفري» و «قصراحمد» و خود کوار و غيره به فاصله هاي کم پديد مي شوند و به مرور رودخانه مخفي شود و راه مسطح گردد و از طرفين جاده «کوهسار سفيدار» سابق الذکر و «کوه مهارلو» از جنوب و شمال مرئي هستند.

اين جلگه تمام داراي زراعت هاي آبي و ديمي بسيار فراوان مرغوب و دهات مشجرآباد است. اهالي اين دهات در جلگه ي  مزبور در تابستان زير چادر سکني دارند و مواشي خود را نگاهداري نمايند و آب کليه ي اين مزارع و قراء از بندي است معروف به «بند بهمن» که بر رود کوار بسته شده است و دو فرسنگ تا اين مکان فاصله دارد و خالي از غرابتي نيست.

از نزديکي «قريه ي آباده ي» کوار راه دو شعبه مي شود: يکي از طرف دامنه ي کوه شمالي و معروف به «راه شهري» کالسکه رو مي باشد و به «اکبرآباد» و «دهنو» و «شيراز» رود و يکي با دهات مفصله ي فوق بلوک کوار و همه جا با کالسکه حرکت کند و در کليه ي اين مسافت چندان تعميري نيست، مگر آن که روي جميع نهرها که اغلب عميق مي باشد، بايد پل چوبي بست و کلا از سنگ پرچيني و پل هاي کوچک چوبي و سنگي، مبلغ يکصد تومان برآورده شده است تا به منزل «مظفري» رسند.

مظفري: قريه ي مظفري که وسط جلگه ي  کوار واقع شده، ملک «قوام الملک» است. فاصله ي بين «اسماعيل آباد» و «کوار» چهار فرسخ تمام است. چنان چه در منزل قبل عرض شد اهالي اردو از «اسماعيل آباد» با اسب و بدون کالسکه بايد حرکت نمايند تا دو فرسنگي که راه «بونه ي مهدي» و راه «مظفري» يکي شود و متلاق شوند و به کالسکه سوار شوند.

«مظفري» قريه اي است معتبر و آباد که سکنه در بيوت متفرقه و هم در قلعه ي جديدالبنا منزل دارند. عمارت اربابي بسيار عالي جامع و باغات بسيار باشکوه که داراي ميوه جات تابستاني، زردآلو، هلو، سيب، انار و بادام و غيره مي باشند در اين آبادي ديده مي شود. حمام متوسط و آسياب داير و يک رشته قنات علاوه بر آب رودخانه دارند. جمعيت بومي اين آبادي قريب دويست خانوار است و اغلب تفنگچي وقت لزوم حاضر خدمت مي باشند. زراعت آن ها غلّه و ترياک و پنبه و شلتوک و صيفي است. خربزه ي اين بلوک از قرار مذکور مرغوب شود. برف در تابستان در مقام ضرورت از «کوه سفيدار» و چهار فرسنگي حمل نمايند. از اين قريه کوه برفي غربي شيراز و کوه سبزپوشان از فاصله ي هشت فرسخ کم و بيش نمايان مي باشند.

کوه جنگلي «گور بهمن» و «موک» تا اين قريه دو فرسنگ است و هيزم از آن جا حمل نمايند. زراعت اين بلوک را زنگ مختصر خسارت رسانيده است.

املاک جلگه ي کوار اغلب ملک جناب صاحب ديوان و جناب قوام الملک است و شيخ الاسلام فارس هم چند پارچه را مالک است. درخت مرکبات به واسطه ي سرماي زمستان در اين حدود کمتر عمل آيد، بلکه نادر است.

 

ـ منزل بيست و يکم اردوي مبارک «قريه ي دهنو» است.... فاصله ي بين «مظفري» و «دهنو» شش فرسنگ است. وضع راه پس از حرکت از مظفري در امتداد شمال غربي و شمالي است. قريب يک فرسنگ از کنار زراعت هاي مختلفه آبي و ديمي خودِ «قريه ي مظفري» در زمين مسطح صاف عبور کند. پس از آن قريه ي  اکبرآباد که دهي است آباد و معمور و بي درخت و اهالي آن در قلعه ي بزرگ سکني دارند و ملک جناب صاحب ديوان است نمايان شود و راه از کنار زراعت هاي ديمي و آبي اين قريه است. پس از آن «قريه ي قاسم آباد» و «محمودآباد» در يمين و يسار جاده رؤيت شوند و نيز زمين صاف و مسطح است و قريه ي فتح آباد و باغان، ملکي جناب صاحب ديوان به فاصله ي يک فرسخ از سمت يسار جاده ديده شود. اين جلگه کلا زراعت باشکوه مرغوب ... است و واقع شده مابين دو کوه هاي «باغان» و «بورکي» که تقريباً فاصله مابين اين دو کوه در بعضي نقاط يک فرسنگ و نيم و دو فرسنگ است و در انتهاي اين جلگه به خودي خود کوه کوچکي عرض اين جلگه را قطع نمايد و از اين جا راه دو شعبه مي شود: يکي از روي دامنه و قله ي آن کوه و معبر قوافل است و عبور از آن خالي از صعوبت و زحمت نيست و يکي ديگر از سمت يسار دره ي مخصوص که راه کالسکه است و کمي سنگ شکني و سنگ پرچيني و اصلاح دارد و خرج و تعمير آن قريب هفتاد تومان است. اين دو راه يکي از قله که به «گردنه ي بابا حاجي» معروف است و يکي از دره ي  اين «باغان» و «دهک» در سمت شمال گردنه نزديک کاروانسرا به يکديگر متصل شوند.

عبور از گردنه به خاطر سنگ هاي برآمده ي لغزنده ي صاف، خالي از زحمت نيست و از قله ي اين گردنه ي کوه، تمام حومه ي  شيراز الي خود شيراز نمايان است و زراعات و چمن «دهک» و «بيد زرد» و چاه آب ها به نظر آيد و خيلي باصفا و باشکوه است و در پايان گردنه، کاروانسرا و سياه آبي نمايان شود که محل قافله است و چند اصله درخت توت و نارون قوي دارد و سياه آبي بزرگ که اطراف آن ني بسيار روئيده از جلو کاروانسرا جاري است و به «قريه ي دهنو» رود. در اين نقطه هشت نفر تفنگچيِ مستحفظِ راه منزل دارند.

مرحوم شاهزاده معتمدالدوله چند نفر مقصر را در اين جا بر روي تپه گچ گرفته اند که عبرت ناظرين است. پس از گذشتن از کاروانسرا الي يک فرسنگ و نيم در امتداد جلگه مسطح و چاه آب ها عبور مي شود تا به «قريه ي دهنو» رسند. قراء «بيد زرد» و «تفيهون» و «کوشک خليل» و «دهک» و غيره در امتداد راه باشکوه زياد مرئي هستند.

در کليه ي اين راه از اول حرکت «مظفري» الي «ده نو» شکار تيهو و در بعضي نقاط سياه آب ها، گراز و در کوهسار، قوچ و ميش گاهي يافت مي شود.

تعداد منازل از شيراز به سروستان و فسا و داراب و جهرم و خفر و کوار الي مراجعت به شيراز بيست و دو منزل ومسافت مابين کليه منازل اياباً و ذهاباً 92 فرسنگ است. مخارج اصلاح راه ها موافق شرح کتابچه 9310 تومان است.

ابتداي شروع به راهسازي اين خطه اول عقرب است. طول مدت به جهت راهسازي نود و دو فرسخ، فرسخي سه يوم دويست و هفتاد يوم، نه ماه است از توشقان ئيل پنج ماه، دربهار لوي ئيل چهار ماه غير از مخارج راه مانند چادر و مال حمل و اسباب کار و رسانيدن آذوقه در نقاط که قيمت آن در جزء اجرت است حکومت فارس تهيه نمايند.

اين راپورت مسافرت از شيراز و کوار الي مراجعت به شيراز در زمان فرمانروايي «حضرت مستطاب والا شاهزاده معتمدالدوله» به ماموريت و قلم... «محمد حسن مهندس قاجار» صورت اختتام يافت. في شهر شوال المکرم من شهور سنه 1308.

منبع: مجله فرهنگ ايران زمين جلد 22- دفتر 1-4 ، صاحب امتياز و مدير مسئول: ايرج افشار (برگرفته از کتاب: گزارش مسافرت سال 1308 ق از شيراز به فسا و دارابجرد و جهرم و خفر و کوار؛ نوشته ي محمدحسن مهندس قاجار)

 

تهیه و تنظیم: علي محمدي مدیرمسئول نشریه پارسه کوار



مطالب مرتبط :

Ali Nikahd
۱۳۹۵/۴/۱۴ ۱:۵۹

سلام احسنت بر علی محمدی نویسنده و ناشر: مایه فخر کوار. بلاخره اسم قصیرا در گوشه ای از تاریخ دیدم . ممنون

ناشناس
۱۳۹۵/۵/۷ ۲۰:۱۹

کمال تشکرازشمابخاطرگذاشتن مطالب زیبایتون دارم

نام:
ایمیل:
نظر شما:
 
نام
نام خانوادگی
پست الکترونیک
موضوع
نظرشما